Pomoc społeczna

System pomocy społecznej

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, które realizując swoje zadania, współpracują z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.

Na terenie Gminy Lisków zadania z zakresu pomocy społecznej realizuje Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Liskowie.

Cele i zadania pomocy społecznej

Pomoc społeczna polega w szczególności na:

• Przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń.
• Prowadzeniu pracy socjalnej.
• Prowadzeniu i rozwijaniu niezbędnej infrastruktury socjalnej.
• Analizie i ocenie zjawisk powodujących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej.
• Realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych.
• Rozwijaniu nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb.

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Kto może korzystać z pomocy społecznej?

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej:

1. Osobom posiadającym obywatelstwo polskie, mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej.
3. Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw EFTA – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej, a także członkom ich rodzin, posiadającym odpowiednie prawo pobytu lub prawo stałego pobytu.

Formy pomocy pieniężnej

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Liskowie może przyznawać pomoc pieniężną w formach przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej.

Zasiłek stały

Zasiłek stały przysługuje:

1. Pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
2. Pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Wysokość zasiłku stałego ustala się:

1. W przypadku osoby samotnie gospodarującej – jako różnicę między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1229 zł miesięcznie.
2. W przypadku osoby pozostającej w rodzinie – jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł miesięcznie.

Zasiłek stały nie przysługuje w przypadku wystąpienia ustawowych okoliczności wyłączających prawo do tego świadczenia, w szczególności określonych w przepisach dotyczących zbiegu uprawnień do innych świadczeń.

Przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego.

Zasiłek okresowy

Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na:

• Długotrwałą chorobę.
• Niepełnosprawność.
• Bezrobocie.
• Możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.

Zasiłek okresowy może zostać przyznany:

1. Osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
2. Rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Wysokość zasiłku okresowego ustala się na podstawie różnicy między odpowiednim kryterium dochodowym a dochodem osoby lub rodziny.

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między odpowiednim kryterium dochodowym a dochodem osoby lub rodziny. Minimalna kwota zasiłku wynosi 20 zł miesięcznie.

Okres, na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy, ustala Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej na podstawie okoliczności sprawy.

Zasiłek celowy

W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy.

Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów:

• Zakupu żywności.
• Zakupu leków i leczenia.
• Zakupu opału.
• Zakupu odzieży.
• Zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego.
• Drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
• Kosztów pogrzebu.

Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może zostać przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

Zasiłek celowy może być również przyznany w formie biletu kredytowanego.

Specjalny zasiłek celowy

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie, których dochody przekraczają kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy.

Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny i nie podlega zwrotowi.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach może być również przyznana pomoc pieniężna lub rzeczowa na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej.

Formy pomocy niepieniężnej

Praca socjalna

Praca socjalna świadczona jest na rzecz poprawy funkcjonowania osób i rodzin w ich środowisku społecznym.

Prowadzona jest:

• Z osobami i rodzinami w celu rozwijania lub wzmacniania ich aktywności i samodzielności życiowej.
• Ze społecznością lokalną w celu zapewnienia współpracy i koordynacji działań instytucji oraz organizacji istotnych dla zaspokajania potrzeb członków społeczności.

Praca socjalna może być prowadzona w oparciu o kontrakt socjalny lub projekt socjalny.

W pracy socjalnej wykorzystuje się odpowiednie metody i techniki, z poszanowaniem godności osoby oraz jej prawa do samostanowienia.

Praca socjalna świadczona jest osobom i rodzinom bez względu na posiadany dochód.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Liskowie opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne za osoby uprawnione do zasiłku stałego, które nie podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu, na zasadach określonych w obowiązujących przepisach.

Sprawienie pogrzebu

Sprawienie pogrzebu odbywa się w sposób ustalony przez gminę, zgodnie z wyznaniem zmarłego, w przypadku gdy rodzina nie jest w stanie zorganizować pogrzebu lub gdy zmarły nie posiada rodziny.

Poradnictwo specjalistyczne

Poradnictwo specjalistyczne, w szczególności prawne, psychologiczne i rodzinne, świadczone jest osobom i rodzinom, które mają trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych, bez względu na posiadany dochód.

Poradnictwo obejmuje:

• Poradnictwo prawne – udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego oraz ochrony praw lokatorów.
• Poradnictwo psychologiczne – działania obejmujące diagnozę, profilaktykę i terapię.
• Poradnictwo rodzinne – wsparcie w rozwiązywaniu problemów związanych z funkcjonowaniem rodziny, w tym problemów dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną.

Schronienie

Osobie bezdomnej, która jest tego pozbawiona, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Liskowie może zapewnić tymczasowe schronienie w schronisku dla osób bezdomnych, schronisku z usługami opiekuńczymi lub noclegowni, odpowiednio do indywidualnej sytuacji i potrzeb osoby wymagającej pomocy.

Posiłek

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Liskowie może zapewnić posiłek osobom, które własnym staraniem nie są w stanie go sobie zapewnić.

Pomoc w formie posiłku może być realizowana również w ramach programów rządowych dotyczących dożywiania dzieci i osób potrzebujących.

Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania

Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.

Usługi te mogą być przyznane również osobie wymagającej pomocy innych osób, jeżeli rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

Usługi opiekuńcze obejmują w szczególności:

• Pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych.
• Opiekę higieniczną.
• Pielęgnację zaleconą przez lekarza.
• W miarę możliwości zapewnienie kontaktów z otoczeniem.

Specjalistyczne usługi opiekuńcze

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności.

Świadczone są przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i specjalistyczne przygotowanie zawodowe.

Zakres usług ustalany jest indywidualnie, z uwzględnieniem potrzeb osoby wymagającej wsparcia oraz obowiązujących przepisów.

Umieszczenie w domu pomocy społecznej

Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Domy pomocy społecznej, w zależności od tego, dla kogo są przeznaczone, dzielą się na następujące typy:

• Dla osób w podeszłym wieku.
• Dla osób przewlekle somatycznie chorych.
• Dla osób przewlekle psychicznie chorych.
• Dla dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną.
• Dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną.
• Dla osób z niepełnosprawnością fizyczną.
• Dla osób uzależnionych od alkoholu.

Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzję ustalającą opłatę za pobyt wydaje organ gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej.

Zasady udzielania pomocy społecznej

Świadczenia z pomocy społecznej udzielane są na wniosek:

• Osoby zainteresowanej.
• Jej przedstawiciela ustawowego.
• Innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego.

Pomoc społeczna może być również udzielana z urzędu.

Osoba lub rodzina ubiegająca się o pomoc może zgłosić się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Liskowie.

Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej poprzedzone jest przeprowadzeniem przez pracownika socjalnego rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny.

Decyzje w sprawach świadczeń z pomocy społecznej wydawane są w formie pisemnej, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

Od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia.

Prawo do świadczeń pieniężnych i kryteria dochodowe

Od 1 stycznia 2025 r. obowiązują następujące kryteria dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej:

• 1010 zł – dla osoby samotnie gospodarującej.
• 823 zł – dla osoby w rodzinie.

W przypadku rodziny kryterium dochodowe stanowi sumę kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się dochód zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej.

Wartość dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi 459 zł miesięcznie.

Niektóre formy pomocy mogą być przyznawane również osobom lub rodzinom przekraczającym kryterium dochodowe, na zasadach określonych w ustawie.

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej

1. Świadczenia pieniężne

Do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należą:

• Zasiłek stały.
• Zasiłek okresowy.
• Zasiłek celowy.
• Specjalny zasiłek celowy.
• Pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie.
• Świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla uprawnionych cudzoziemców.
• Wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki, przyznane przez sąd.

2. Świadczenia niepieniężne

Do świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej należą:

• Praca socjalna.
• Bilet kredytowany.
• Składki na ubezpieczenie zdrowotne.
• Składki na ubezpieczenia społeczne.
• Pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie.
• Sprawienie pogrzebu.
• Poradnictwo specjalistyczne.
• Interwencja kryzysowa.
• Schronienie.
• Posiłek.
• Niezbędne ubranie.
• Usługi opiekuńcze, w tym specjalistyczne usługi opiekuńcze.
• Pobyt i usługi w domu pomocy społecznej.
• Mieszkanie wspomagane lub treningowe.
• Pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 639, z późniejszymi zmianami).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044).